Meer taken naar lokale overheid, maar hun aandeel in totale uitgaven stijgt niet

Uit nieuwe cijfers blijkt dat de Nederlandse overheidsuitgaven, ondanks decennia van decentralisatiebeleid, sinds 1996 niet minder centraal zijn geworden. Dit onderzoek van Maarten Allers en Klaartje Peters verschijnt vandaag in het vakblad ESB.

Dat dit nooit eerder was uitgezocht komt door een complicatie in de beschikbare CBS-cijfers. De uitgaven van de afzonderlijke overheden tellen namelijk op tot ver boven de honderd procent van het totaal. Dat komt door dubbeltellingen. Om een beter beeld te krijgen zijn de uitgaven daar nu voor het eerst voor gezuiverd.

Opvallend is dat het gemeentelijke aandeel in de overheidsuitgaven in 2015, het jaar van de grote decentralisaties in het sociale domein, maar beperkt toeneemt. De rijksuitgaven dalen door deze taakoverdrachten bovendien niet, maar blijven op peil.

Ook is Nederland als geheel niet minder centraal geworden. In 1996 waren de uitgavenaandelen van de centrale overheid en de lokale overheid ongeveer even groot. Dat is de jaren daarna nooit veranderd.

De onderzoekers geven twee mogelijke verklaringen voor deze onverwachte uitkomsten. In de eerste plaats waren er naast decentralisaties ook centralisaties, zoals bij de politie, en zijn de uitgaven aan de overgedragen taken niet hoog vergeleken met de totale overheidsuitgaven. In de tweede plaats komt bij decentralisaties vaak ook minder geld mee dan er eerst aan werd besteed.

Het artikel vindt u hier. De onderliggende cijfers zijn hier te downloaden.

Maarten Allers en Klaartje Peters, Decentralisatiebeleid van de overheid niet in uitgaven terug te zien, ESB, 2019.

25 juli 2019

 

In 2019 opnieuw meer gemeenten met diftar

In steeds meer gemeenten betalen huishoudens een hogere afvalstoffenheffing naarmate zij meer afval aan de straat zetten (“diftar”). Dit is goed te zien in het interactieve filmpje dat COELO heeft ontwikkeld. Het filmpje laat duidelijk zien dat gemeenten die diftar invoeren vaak in gebieden liggen waar al veel diftargemeenten zijn. Lange tijd waren het vooral gemeenten in het oosten en zuiden van het land die diftar invoerden. De afgelopen paar jaar komt hier verandering in en zijn er ook gemeenten in het Zuid-Holland en Zeeland met diftar.
Dit jaar voeren 5 (deel)gemeenten diftar in. Hierdoor is het aandeel van de Nederlandse bevolking dat in een diftargemeente woont opgelopen tot 31,0 procent. In 2000 was dit 9,7 procent.

U kunt het filmpje hier bekijken. Als u vragen heeft kunt u concact opnemen met Corine Hoeben, 050-3633766

28 juni 2019

Gemeenten hebben weinig invloed op inkomsten

De onroerendezaakbelasting (ozb) is na de rijksuitkeringen verreweg de grootste inkomstenbron voor gemeenten. De ozb-opbrengst is echter een relatief kleine inkomstenbron in vergelijking met de rijksuitkeringen die gemeenten ontvangen. Daardoor moeten gemeenten de ozb aanzienlijk verhogen om een uitgavenstijging van één procent te financieren. Dit wordt het hefboomeffect (ook wel vliegwieleffect of gearing) genoemd. Gemiddeld moet de ozb 15,6 procent stijgen om een uitgavenstijging van één procent te financieren.

In een artikel dat vandaag verschijnt in ESB wordt in beeld gebracht hoe groot dit hefboomeffect in ieder gemeente is. U vindt het artikel hier en hier.

 

21 juni 2019

Afvalstoffenheffing steeds vaker gedifferentieerd

Gemeenten gebruiken verschillende tariefsystemen om de afvalinzameling en -verwerking te bekostigen. In de meeste gemeenten is het tarief van de afvalstoffenheffing afhankelijk van de grootte van een huishouden. In steeds meer gemeenten is het betaalde bedrag afhankelijk van de hoeveelheid afval die een huishouden aanbiedt aan de gemeente (diftar). De hoeveelheid ingezameld restafval per inwoner is in deze gemeenten lager. Zie ons artikel in ESB. Op dit deel van onze website vindt u meer publicaties over het effect van diftar op de afvalstoffenheffing.

 

2 mei 2019

Essaybundel regionaal samenwerken

Donderdag 18 april is de tweede Dag van de financiële verhoudingen, georganiseerd door de Raad voor het openbaar bestuur (ROB). COELO's Tom de Greef en Maarten Allers schreven mee aan de essaybundel Regionaal samenwerken! Wie bepaalt en wie betaalt?

15 april 2019